به نام حدود العالم ( 1930 / 1349 ه . ) دربارهء تاريخ دوران اوّل جغرافيا به قلم آورده اهميّتى خاص دارد . 53 مقالهء من كه به سال 1937 / 1356 ه . انتشار يافت 54 به اين منظور بود كه تصويرى مختصر از روش نوشته‌هاى جغرافيايى به دست بدهد و آن را با بعضى از نمونه‌ها روشن كند . در زبان روسى يك مرجع عمومى نيست كه مشخصات كتابهاى مختلف جغرافيا را معلوم كند . از اين رو مراجعه به تحقيقات موجود كه به موضوعات معيّن اختصاص دارد ، مفيد تواند بود . مثلا در مقدّمهء كتاب پتروفسكى با عنوان راههاى قديم عربى در آسياى ميانه ( 1894 / 1312 ه . ) كه بر كتاب كهنهء اشپرنگر ( 1864 / 1281 ه . ) تكيه دارد ، اطّلاعاتى هست كه براى خوانندهء روسى بىفايده نيست . كتاب بسيار مفصّل مِدنيكوف دربارهء فلسطين ( 1897 - 1903 / 1315 - 1321 ه . ) در مطالعات جغرافياى اسلامى اهميتى بىنظير دارد ، زيرا ترجمهء قطعاتى از آثار بيست و پنج جغرافى شناس را ضمن آن آورده است ، و با آنكه همهء قطعات مربوط به جغرافياى فلسطين است ولى ، از اين جهت كه تصوّرى روشن از روش اين مؤلّفان به دست مىدهد ، اهميّتى خاص دارد . ترجمه‌ها اطلاعاتى مختصر از زندگى مؤلّفان و مؤلّفاتشان همراه دارد ، و علاوه بر آن نويسندهء كتاب يك جزو را به تحليل مواد جغرافيايى مربوط به فلسطين اختصاص داده كه مىتواند در كار تحقيقات عمومى در عرصهء جغرافياى عمومى اهميتى داشته باشد . بار تولد نيز در مقدمهء كتاب مشهور خود دربارهء تركستان ( 1900 و 1928 / 1318 و 1341 ه . ) در ضمن گفت و گو از منابع عربى ، تحليلى عميق دربارهء تعداد بسيارى از جغرافى شناسان مسلمان دارد . خاورشناسان روسى معمولا آشنايى با متون اصلى جغرافياى عربى را با كتاب منتخبات عربى تأليف گيرگاس و روزن ( 1875 و 1876 / 1294 و 1293 ه . ) آغاز مىكنند كه از آثار پنج تن از مؤلّفان قرن دهم تا قرن چهاردهم گرفته شده و لغتنامهء آخر كتاب ، اين منتخبات را در دوران حاضر حتّى به مقام يك مجموعهء درسى مفيد در زمينهء جغرافياى عربى مىرساند . در اينجا گفت و گوى ما از تحقيقات اساسى دربارهء نوشته‌هاى جغرافيايى عربى به سر مىرسد ، و از آن مىتوان دريافت كه هم اكنون اين رشته دانش نه فقط مورد علاقهء فراوان عموم عرب شناسان يا خاورشناسان است ، بلكه جغرافى شناسان و مورّخان علوم ، به معنى وسيع كلمه ، نيز بدان توجّه دارند . چنين مىنمايد كه تأليف كتابى جامع در تاريخ نوشته‌هاى جغرافيايى اسلامى ، كار آسانى است ، ولى كوششى از اين قبيل با دشواريهاى فراوان همراه است . شاهد سخن آنكه آخرين بحث مفصّل در اين باب از سال 1848 / 1265 ه . به جامانده و از آن پس بجز مختصر بحثهاى كوتاه ، كه معمولا صورت مقاله به خود مىگيرد ، به وجود نيامده است ، و اين امر علتهاى گونه‌گون دارد كه بعضى از آنها مربوط به خود مواد موجود در دسترس